یادداشت | نقش راهبردی روابطعمومی در تبیین فرهنگ ایثار و شهادت و تقویت سرمایه اجتماعی
امیرحسین دانشکهن، مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز، در یادداشتی به مناسبت ۲۷ اردیبهشتماه، روز روابطعمومی و ارتباطات، با تأکید بر نقش راهبردی روابطعمومیها در تبیین فرهنگ ایثار و شهادت، این روز را فرصتی مغتنم برای تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی و تعمیق ارتباط مؤثر با جامعه هدف بهویژه خانوادههای معظم شهدا و ایثارگران دانست.
به گزارش نوید شاهد البرز؛ روابطعمومی بهعنوان «هنر و علم ارتباط» در دنیای امروز، دیگر یک واحد تشریفاتی یا صرفاً خبری نیست؛ بلکه بخشی حیاتی از نظام حکمرانی، مدیریت افکار عمومی و صیانت از سرمایه اجتماعی به شمار میآید. در جمهوری اسلامی ایران، که بر پایه آرمانهای بلند انقلاب اسلامی، مجاهدتهای رزمندگان و ایثارگران و خون پاک شهدا استوار است، روابطعمومیها نقشی مضاعف و رسالتی خطیرتر بر عهده دارند؛ چراکه باید همزمان هم پیامرسان نظام و خدمترسانیها باشند و هم روایتگر صادق ایثار، مقاومت و فداکاری مردان و زنانی که امنیت، عزت و استقلال امروز کشور را رقم زدهاند.
روز ۲۷ اردیبهشتماه، بهعنوان روز «روابطعمومی و ارتباطات»، فرصت ارزشمندی است تا ضمن قدردانی از تلاشهای همه فعالان این عرصه، بار دیگر به جایگاه، مأموریتها و مسئولیتهای روابطعمومیها در ساختار اداری کشور و بهویژه در نهاد مقدسی چون بنیاد شهید و امور ایثارگران بپردازیم و بر اهمیت نقش آنها در تبیین و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت تأکید کنیم.
روابطعمومی، پل اعتماد و سرمایه اجتماعی
روابطعمومیها پل ارتباطی میان مردم و مسئولان هستند؛ تعبیری که شاید بارها تکرار شده باشد، اما عمق معنای آن در شرایط پیچیده و پرچالش امروز بیش از هر زمان دیگر آشکار است. در جامعهای که سرعت گردش اطلاعات، تنوع منابع خبری و گستردگی شبکههای ارتباطی روزبهروز افزایش مییابد، اگر این پل ارتباطی مستحکم، صادق و کارآمد نباشد، فاصله میان افکار عمومی و مدیران، بهسرعت به شکاف اعتماد و کاهش سرمایه اجتماعی منجر خواهد شد.
سرمایه اجتماعی، یعنی ذخیره اعتماد، همدلی، همکاری و همراهی مردم با حاکمیت و نهادهای خدمترسان. این سرمایه ارزشمند تنها با «نامه اداری»، «بخشنامه» یا «گزارش آماری» به دست نمیآید؛ بلکه نیازمند گفتوگو، شفافیت، تبیین، اقناع و ارتباط مستمر، رو در رو و چندسویه است. روابطعمومیها در این میان نقش «پیشانی دستگاه» را بر عهده دارند و نخستین مواجهه افکار عمومی با یک نهاد، اغلب از طریق عملکرد آنها شکل میگیرد.
در بنیاد شهید و امور ایثارگران، این نقش اهمیت دوچندان پیدا میکند؛ زیرا جامعه هدف این نهاد، خانوادههای معظم شهدا، جانبازان، آزادگان و ایثارگران هستند؛ عزیزانی که صاحبان اصلی این انقلاب و نظاماند و هرگونه کوتاهی در انتقال پیامها، تبیین خدمات یا انعکاس مطالباتشان میتواند به احساس بیتوجهی یا نادیده گرفته شدن منجر شود. روابطعمومی بنیاد، اگر فعال، پاسخگو و دغدغهمند باشد، میتواند به تقویت سرمایه اجتماعی در میان جامعه ایثارگری و در سطح گستردهتر، در میان مردم، کمک شایانی کند.
عصر ارتباطات؛ ضرورت اطلاعرسانی دقیق، شفاف و بهموقع
در عصر ارتباطات، دیگر نمیتوان با منطق و ابزار گذشته به مدیریت افکار عمومی پرداخت. امروز هر شهروند، خود یک رسانه بالقوه است؛ گوشی هوشمند و دسترسی به اینترنت، او را به تولیدکننده و بازنشرکننده محتوا تبدیل کرده است. در چنین فضایی، سکوت، تأخیر در اطلاعرسانی، ابهام در ارائه اطلاعات و بیتوجهی به پرسشها و نگرانیهای مردم، نهتنها نوعی ضعف مدیریتی محسوب میشود، بلکه میتواند به میدان دادن به شایعات، جریانهای مخرب و روایتهای ناصحیح از واقعیتها بینجامد.
روابطعمومیها دیگر تنها «واحد انتشار اخبار» نیستند، بلکه بهعنوان «مرکز مدیریت ارتباطات» و «بازوی مشورتی مدیران»، باید با رصد مستمر افکار عمومی، تحلیل محیط رسانهای، شناخت ذائقه مخاطبان و بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی، در تصمیمسازیها مشارکت فعال داشته باشند. گزارشی که روابطعمومی از بازخوردها، نقدها و مطالبات مردم ارائه میکند، میتواند جهتگیری یک تصمیم مهم اجرایی را تغییر دهد و راهحلهای واقعبینانهتر و مقبولتری پیش پای مدیران بگذارد.
اطلاعرسانی دقیق، شفاف و بهموقع، نه تنها یک «هنر»، بلکه یک «ضرورت انکارناپذیر» است. روابطعمومی موفق، روابطعمومیای است که پیش از آنکه شایعهای شکل بگیرد، قبل از آنکه ابهامی تبدیل به سوءتفاهم شود، و پیش از آنکه نقدی به بیاعتمادی تبدیل شود، با بیان روشن، مستند و صادقانه حقایق، میدان را از آنِ حقیقت کند. در این مسیر، صداقت مهمترین سرمایه روابطعمومی است. مخاطبان اگر به صداقت یک روابطعمومی ایمان داشته باشند، حتی در شرایط دشوار و بحرانها نیز روایت آن را میپذیرند و همراهی میکنند.
مأموریت ویژه روابطعمومی در بنیاد شهید؛ روایتگری ایثار
بنیاد شهید و امور ایثارگران، نهادی است که فلسفه وجودی آن بر خدمت به خانوادههای معظم شهدا و جامعه ایثارگری و پاسداشت یاد و نام شهیدان استوار است. روابطعمومی این نهاد، علاوه بر مسئولیتهای عمومی مانند اطلاعرسانی برنامهها، خدمات و فعالیتها، مأموریتی ویژه و رسالتی معنوی بر عهده دارد: روایتگری ایثار و شهادت.
تبیین خدمات ارائهشده به جامعه ایثارگری، انعکاس دغدغهها و مطالبات این عزیزان، و معرفی الگوهای ایثار، فداکاری، صبر و مقاومت به نسل جوان، از مهمترین وظایف روابطعمومی در بنیاد شهید است. اگر خدمات بنیاد بهدرستی تبیین نشود، ممکن است در دید افکار عمومی «کمتر از واقع» دیده شود یا حتی بهگونهای ناقص برداشت شود. اگر مطالبهها و نگرانیهای خانوادههای شهدا و ایثارگران به گوش مدیران و افکار عمومی نرسد، ممکن است احساس تنهایی یا بیتوجهی در میان آنان تقویت شود. و اگر رشادتها، ایثارگریها و زندگینامه شهدا به زبان نسل امروز بازگو نشود، فاصله نسلی و فراموشی تدریجی آرمانها، خطری جدی خواهد بود.
روابطعمومی بنیاد شهید باید با زبان هنر، قلم رسانه، تصویر و فیلم، فضای مجازی و ابزارهای نوین، چهره نورانی شهدا و خانوادههایشان را به جامعه معرفی کند. هر شهید، یک «داستان» است؛ داستانی از ایمان، غیرت، مسئولیتپذیری و فداکاری. هر مادر شهید، یک «کتاب صبر» است و هر جانباز، یک «حماسه زنده». اگر این داستانها روایت نشود، اگر این کتابهای صبر خوانده نشود، اگر این حماسهها دیده نشود، نسل آینده چگونه با حقیقت ایثار و شهادت آشنا خواهد شد؟
استفاده از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی
امروز دیگر نمیتوان به یک یا دو رسانه محدود بسنده کرد. رسانه ملی، خبرگزاریها، پایگاههای خبری، مطبوعات، سایتهای تخصصی حوزه ایثار و شهادت، پایگاههای استانی مانند نوید شاهد، شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و حتی تولیدکنندگان محتوای مستقل، همگی بخشهایی از منظومه رسانهای کشور هستند. روابطعمومی بنیاد شهید، اگر میخواهد پیام خود را بهصورت گسترده و مؤثر منتقل کند، باید با برنامهریزی، هماهنگی و تعامل مستمر، از همه این ظرفیتها بهرهبرداری کند.
فضای مجازی، اگرچه فرصتها و تهدیدهای خاص خود را دارد، اما میتواند به بستری مهم برای ارتباط مستقیم با مردم، بهویژه نسل جوان، تبدیل شود. انتشار مستمر و منظم محتواهای جذاب، مستند و کوتاه درباره زندگی شهدا، خاطرات خانوادهها، فعالیتهای فرهنگی و خدمات بنیاد، میتواند نگاه نسل جدید به فرهنگ ایثار و شهادت را تعمیق کند و آن را از یک «حافظه تاریخی دور» به یک «واقعیت زنده و الهامبخش» تبدیل نماید.
بیتردید، تولید محتوا در این عرصه باید با نگاه حرفهای، شناخت مخاطب، رعایت استانداردهای رسانهای و دوری از کلیشهها انجام شود. مخاطب امروز، بهویژه جوان، بهدنبال روایتهای واقعی، صادقانه، انسانی و الهامبخش است؛ نه صرفاً متنهای شعاری و تکراری. اینجاست که هنر روابطعمومی و همکاری آن با اهل قلم، هنرمندان، مستندسازان و خبرنگاران متعهد میتواند نقشآفرین باشد.
روابطعمومی، بازوی مشورتی مدیران
یکی از مهمترین ویژگیهای روابطعمومی در عصر جدید، نقش آن بهعنوان «بازوی مشورتی» است. روابطعمومی، اگر در جایگاه واقعی خود قرار گیرد، تنها یک واحد اجرایی برای برگزاری مراسم یا انتشار خبر نیست؛ بلکه با رصد افکار عمومی، جمعآوری بازخوردها، تحلیل فضای رسانهای و ارائه گزارشهای مستند و منظم، میتواند مدیران را در اتخاذ تصمیمهای سنجیده و مبتنی بر واقعیت یاری کند.
در بنیاد شهید و امور ایثارگران، توجه به بازخوردهای جامعه هدف – یعنی خانوادههای معظم شهدا، جانبازان و ایثارگران – اهمیت ویژهای دارد. روابطعمومی میتواند با برگزاری نشستهای هماندیشی، دریافت نظرات و پیشنهادها، انجام نظرسنجیها، مشاهده میدانی و حضور در جمع خانوادهها، تصویری واقعی از وضعیت موجود و انتظارات جامعه ایثارگری ارائه کند. چنین اطلاعاتی، برای هر نوع برنامهریزی راهبردی، بهمثابه قطبنمای حرکت است.
قدردانی از فعالان روابطعمومی و اصحاب رسانه
بیگمان، فعالیت در عرصه روابطعمومی، بهویژه در نهادی همچون بنیاد شهید، کاری دشوار، پرمسئولیت و نیازمند صبر، حوصله و تعهد است. همکاران ما در روابطعمومیها، چه در سطح مرکز و چه در استانها و شهرستانها، اغلب در پشت صحنه بسیاری از برنامهها، مراسمها، نشستها و پیامها حضور دارند، اما نامشان کمتر دیده میشود. آنان باید همزمان با مدیران، با مردم، با رسانهها و با خانوادههای معظم شهدا و ایثارگران در ارتباط باشند و این ارتباط را با دقت، احترام و حساسیت حفظ کنند.
در این روز مبارک، لازم میدانم از همه همکاران تلاشگر در روابطعمومی بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز، روابطعمومیهای شهرستانی و نیز از خبرنگاران، عکاسان، نویسندگان، اصحاب رسانه و فعالان فضای مجازی که در تبیین فرهنگ ایثار و شهادت، پوشش فعالیتها و خدمات بنیاد و روایتگری حماسههای شهدا، جانبازان و ایثارگران نقشآفرینی میکنند، صمیمانه قدردانی کنم.
امید آن داریم که با همافزایی، تعامل سازنده، استفاده از ظرفیتهای متنوع رسانهای و پایبندی به اصل «اطلاعرسانی شفاف، دقیق و مسئولانه»، بتوانیم در مسیر خدمترسانی شایسته به خانوادههای معظم شهدا و ایثارگران، ارتقای سرمایه اجتماعی و صیانت از ارزشهای انقلاب اسلامی، گامهای مؤثرتری برداریم.
سخن پایانی
روز روابطعمومی و ارتباطات، تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ یادآوری این حقیقت است که هیچ نظام، نهاد و دستگاهی بدون ارتباط مؤثر با مردم و بدون اقناع افکار عمومی، نمیتواند در مأموریتهای خود موفق باشد. روابطعمومیها، اگر وظایف خود را با ایمان، تعهد، تخصص و اخلاص انجام دهند، میتوانند حلقه اتصال دلهای مردم با خدمتگزارانشان باشند.
در بنیاد شهید و امور ایثارگران، این حلقه اتصال، رنگ و بوی دیگری دارد؛ زیرا مخاطبان ما خانوادههایی هستند که عزیزترین سرمایه خود را در راه خدا، اسلام و میهن فدا کردهاند. کوچکترین گام در جهت تکریم آنان، تلاش برای رفع مشکلاتشان و انتشار روایت زندگی و شهادت فرزندانشان، قدمی در مسیر ادای دین به این عزیزان است.
از خدای متعال مسئلت میکنیم به همه ما توفیق دهد تا با الهام از سیره شهدا و با بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی، در تبیین فرهنگ ایثار و شهادت، تقویت اعتماد عمومی و خدمترسانی صادقانه به جامعه ایثارگری موفق باشیم.
امیرحسین دانشکهن
مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان البرز
